Tijdens een EHBO- of reanimatietraining oefen je verschillende handelingen. Je leert hoe je een noodsituatie herkent, welke stappen je moet nemen en hoe je hulp verleent. Maar wanneer je deze kennis en vaardigheden langere tijd niet gebruikt, kunnen ze minder gemakkelijk beschikbaar worden. Hoe komt dat? En wat kun je doen om belangrijke kennis en vaardigheden beter te onthouden? De vergeetcurve van Ebbinghaus helpt ons dit te begrijpen.
Wat is de vergeetcurve van Ebbinghaus?
De Duitse psycholoog Hermann Ebbinghaus onderzocht eind 19e eeuw hoe mensen nieuwe informatie onthouden en weer vergeten. Hij ontdekte dat we na het leren relatief snel informatie kunnen vergeten. Naarmate de tijd verstrijkt, verloopt het vergeten meestal geleidelijker. Dit patroon staat bekend als de vergeetcurve van Ebbinghaus.
De curve laat zien dat informatie die we niet opnieuw gebruiken of ophalen, na verloop van tijd minder gemakkelijk toegankelijk wordt. Belangrijk om te weten: de vergeetcurve voorspelt niet hoeveel procent iemand na een bepaalde periode precies is vergeten. Dat verschilt per persoon, onderwerp en manier van leren. Het oorspronkelijke onderzoek ging bovendien over het onthouden van betekenisloze lettergrepen, niet over praktische vaardigheden zoals reanimeren.
Toch is de belangrijkste les ook voor eerste hulp relevant: Iets één keer leren, betekent niet dat je het altijd blijft beheersen.
Waarom vergeten we kennis en vaardigheden?
Ons geheugen bewaart niet alles wat we leren op dezelfde manier. Hoe goed je iets onthoudt, hangt onder andere af van je voorkennis, hoe aandachtig je leert en hoe vaak je de informatie daarna opnieuw gebruikt. Daarbij bestaat een belangrijk verschil tussen iets herkennen en iets zelfstandig kunnen reproduceren. Misschien herken je direct de juiste stappen wanneer je ze op papier ziet. Maar kun je diezelfde stappen ook zonder hulp benoemen? En belangrijker nog: kun je ze uitvoeren wanneer iemand daadwerkelijk hulp nodig heeft? Voor eerste hulpverleners is dat verschil essentieel.
Bij een noodsituatie moet je niet alleen weten wat je moet doen. Je moet ook kunnen herkennen, beslissen en handelen. Daarom vraagt het onderhouden van eerstehulpvaardigheden om meer dan alleen het opnieuw lezen van theorie.
Actief ophalen helpt je onthouden
Een belangrijke leerstrategie is retrieval practice. Dit betekent dat je kennis actief uit je geheugen probeert op te halen. Bijvoorbeeld door jezelf de vraag te stellen: 'Wat doe ik wanneer iemand bewusteloos raakt?'
Probeer de stappen eerst zelfstandig te benoemen. Controleer daarna of je antwoord klopt. Door informatie actief op te halen, oefen je het terugvinden van die kennis. Onderzoek van Roediger en Karpicke (2006) laat zien dat deze manier van leren de langdurige herinnering kan verbeteren. Niet alleen opnieuw lezen, maar jezelf laten nadenken over wat je hebt geleerd. Dat maakt actief ophalen een waardevolle aanvulling op het leren van theorie.
Gespreid oefenen werkt beter
Naast actief ophalen speelt ook de verdeling van oefenmomenten een belangrijke rol. Dit noemen we spaced practice, oftewel gespreid leren. In plaats van één keer langdurig te oefenen, verdeel je de oefenmomenten over een langere periode.
Een grote wetenschappelijke analyse van Cepeda en collega's (2006) laat zien dat gespreid leren het langdurig onthouden van informatie ondersteunt. Voor eerste hulp betekent dit dat het waardevol is om regelmatig stil te staan bij eerder geleerde handelingen. Dat hoeft niet altijd een uitgebreide training te zijn. Een korte kennistest, een praktische oefening of het bespreken van een herkenbare noodsituatie kan helpen om kennis opnieuw beschikbaar te maken.
Weten hoe het moet, is niet hetzelfde als het kunnen
Bij eerste hulp gaat het niet alleen om kennis. Je kunt precies weten hoe borstcompressies moeten worden uitgevoerd, maar dat betekent niet automatisch dat je de juiste techniek nog beheerst. Hetzelfde geldt voor het gebruik van een AED, het behandelen van een ernstige bloeding of het beoordelen van een bewusteloos slachtoffer.
Daarom is praktisch oefenen zo belangrijk. Tijdens een oefening ontdek je niet alleen wat je nog weet, maar ook hoe goed je een handeling daadwerkelijk uitvoert. Je krijgt feedback, herkent verbeterpunten en kunt opnieuw oefenen. Dat is ook het uitgangspunt van onze EHBO- en reanimatiebijscholingen voor hulpverleners.
Wat betekent dit voor eerstehulpinstructeurs?
Voor instructeurs is het onderhouden van kennis en vaardigheden extra belangrijk. Je moet niet alleen zelf kunnen handelen, maar ook anderen leren hoe zij dat doen. Dat vraagt om actuele vakkennis, goede praktische vaardigheden en het vermogen om cursisten te begeleiden. Ook didactische vaardigheden hebben onderhoud nodig.
Hoe geef je duidelijke instructies? Hoe herken je fouten tijdens een oefening? En hoe geef je feedback waarmee een cursist daadwerkelijk verder komt? Tijdens de bijscholing reanimatie-instructeur komen daarom niet alleen reanimatievaardigheden aan bod, maar ook didactiek, scenario-onderwijs en feedback. Voor instructeurs die meerdere certificeringen onderhouden, is er daarnaast het bijscholingsweekend voor EHBO-instructeurs.
Blijven oefenen maakt het verschil
De vergeetcurve van Ebbinghaus laat zien dat vergeten een normaal onderdeel is van ons geheugen. Maar we kunnen wel invloed uitoefenen op hoe goed we kennis en vaardigheden blijven onthouden.
Door regelmatig:
- kennis actief op te halen;
- praktische vaardigheden te oefenen;
- oefenmomenten over de tijd te verspreiden;
- feedback te vragen;
- en kennis toe te passen in herkenbare situaties.
Een opleiding vormt de basis. Daarna is het belangrijk om kennis en vaardigheden te blijven onderhouden. Want uiteindelijk gaat eerste hulp niet om wat je ooit hebt geleerd. Het gaat om wat je kunt doen wanneer iemand jouw hulp nodig heeft.
Wetenschappelijke bronnen
Dit artikel is gebaseerd op onderzoek naar geheugen, vergeten en effectieve leerstrategieën.
Ebbinghaus, H. (1913).
Memory: A contribution to experimental psychology (H. A. Ruger & C. E. Bussenius, Trans.). Teachers College, Columbia University. (Oorspronkelijk gepubliceerd in 1885).
Murre, J. M. J., & Dros, J. (2015).
Replication and analysis of Ebbinghaus' forgetting curve. PLOS ONE, 10(7), e0120644.
DOI: 10.1371/journal.pone.0120644
Cepeda, N. J., Pashler, H., Vul, E., Wixted, J. T., & Rohrer, D. (2006).
Distributed practice in verbal recall tasks: A review and quantitative synthesis. Psychological Bulletin, 132(3), 354–380.
DOI: 10.1037/0033-2909.132.3.354
Roediger, H. L., & Karpicke, J. D. (2006).
The power of testing memory: Basic research and implications for educational practice. Perspectives on Psychological Science, 1(3), 181–210.
DOI: 10.1111/j.1745-6916.2006.00012.x